การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy)
การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy) ไม่ใช่คลื่นต่อเนื่องเหมือนอัลตราซาวนด์ แต่เป็น “คลื่นพลังงานเสียงที่สั้น เร็ว และแรง” ยิงเป็นชุดๆ เข้าสู่บริเวณที่บาดเจ็บเรื้อรัง เพื่อ รีสตาร์ทกระบวนการซ่อมแซม ของร่างกาย
- นึกภาพว่าแผลเรื้อรัง “หลับ/ติดขัด” อยู่ ESWT คือ ปุ่มรีเซ็ต ปลุกให้ร่างกายกลับมาซ่อมแซมใหม่ โดย สร้าง microtrauma ที่ควบคุมได้ เพื่อ
- สลายเนื้อเยื่อผิดปกติ/หินปูน และ
- กระตุ้นหลอดเลือดใหม่ + growth factors
- ไม่ใช่การบำบัดที่รู้สึกสบายแบบนวด แต่เป็นการรักษา เข้มข้น ตรงจุด ใช้เวลาสั้น เหมาะกับอาการปวดเรื้อรังดื้อต่อวิธีอื่น
1) หลักการทำงานและกลไก (Principles and Mechanism)
สำหรับแพทย์และพยาบาล
- Physics & Modality: คลื่นเสียงที่มี pressure rise สูงและรวดเร็ว ตามด้วยช่วงแรงดันลบสั้นๆ (short duration)
- Types of Shockwave
- Focused (FSWT): แหล่งกำเนิด electrohydraulic/electromagnetic/piezoelectric → โฟกัสพลังงานเป็นจุดลึก ความแม่นยำสูง เหมาะพยาธิสภาพลึก/เฉพาะจุด
- Radial (RSWT): ระบบลมยิง projectile กระแทก applicator → พลังงาน กระจายรัศมี, หนาแน่นสูงสุดที่ผิว ลดลงตามความลึก เหมาะพยาธิสภาพตื้น/พื้นที่กว้าง
- Biological Mechanotransduction
- Catabolic: สลาย fibrotic tissue และ calcific deposits
- Anabolic/Repair: Neovascularization (VEGF, eNOS), growth factors (เช่น PCNA), modulation of inflammation (จากเรื้อรัง → ซ่อมแซม), analgesia (ทำลายปลายประสาทไม่หุ้มไมอีลิน + gate control)
สำหรับผู้ป่วย (ฉบับเข้าใจง่าย)
- คลื่นกระแทกคือ “เสียงปลุก” ให้ร่างกาย กลับมาซ่อม บริเวณที่ปวดเรื้อรัง
- ภายในร่างกาย: สลายพังผืด/หินปูน + ดึงเลือดและเซลล์ซ่อมแซมกลับมา → ลดปวดระยะยาว
2) ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications and Contraindications)
สำหรับแพทย์และพยาบาล
ข้อบ่งชี้ (เหมาะกับ chronic tendinopathies ที่ดื้อรักษา):
- Plantar fasciitis (มี/ไม่มี heel spur)
- Lateral epicondylitis (Tennis elbow)
- Calcific tendinitis ของไหล่
- Achilles / Patellar tendinopathy (Jumper’s knee)
- Greater trochanteric pain syndrome (GTPS)
- Myofascial trigger points
- Delayed union / Non-union ของกระดูก (มักใช้ FSWT)
ข้อห้ามใช้ (พิจารณาอย่างเข้มงวด):
- Coagulation disorders หรือใช้ anticoagulants (เช่น warfarin)
- Malignancy บริเวณรักษา
- Pregnancy: หลีกเลี่ยงบริเวณลำตัว
- Acute infection ที่บริเวณรักษา
- บริเวณเหนือ ปอด, หลอดเลือด/เส้นประสาทขนาดใหญ่, epiphyseal plates ในเด็ก
- ใกล้ pacemaker/อุปกรณ์ฝังตัว
สำหรับผู้ป่วย
เหมาะกับใคร
- รองช้ำ/เจ็บส้นเท้าเรื้อรัง, Tennis elbow, เอ็นร้อยหวายเรื้อรัง, ปวดไหล่จากหินปูนเอ็นไหล่
ใครควรหลีกเลี่ยง
- กินยาละลาย/ต้านการแข็งตัวของเลือด, เป็นมะเร็ง, ตั้งครรภ์, มีการติดเชื้อที่ผิวบริเวณจะรักษา
3) แนวทางการรักษาและการใช้งาน (Application Guidelines)
สำหรับแพทย์และพยาบาล
- Assessment & Targeting: ยืนยันการวินิจฉัย + คัดกรองข้อห้าม → คลำจุดกดเจ็บที่สุด (PMT) เป็นเป้าหมาย
- Application: ทาเจลเพียงพอ วางหัวตั้งฉากกับผิว อาจเคลื่อนหัวเล็กน้อยรอบจุดเป้าหมาย
- Parameters (ตัวอย่าง RSWT ทั่วไป):
- Pressure: 1.5–4.0 bar (ตามการทนของผู้ป่วย)
- Frequency: 8–15 Hz
- Shocks: 2,000–3,000 ครั้ง/บริเวณ
- Protocol:
- ครั้งละ 5–10 นาที
- ทุก 5–7 วัน (สัปดาห์ละ 1 ครั้ง) เพื่อให้เกิดและดำเนินการซ่อมแซม
- รวม 3–5 ครั้ง โดยติดตามผลเชิงหน้าที่และอาการ
- Post-treatment advice:
- เลี่ยงกิจกรรมกระแทก/หนัก 48 ชม.
- หลีกเลี่ยงน้ำแข็งและ NSAIDs ช่วงแรก เพื่อไม่ขัดการอักเสบเชิงซ่อมที่ตั้งใจให้เกิด
ผลข้างเคียงที่พบได้ (โดยมากชั่วคราว): ปวดระบมหรือกดเจ็บเพิ่ม, แดง/ช้ำ/จ้ำเลือด, ผิวระคาย, ชาเล็กน้อย → มักดีขึ้นภายใน 24–72 ชม.
สำหรับผู้ป่วย (ลำดับขั้นตอน)
- นักกายภาพจะกดหาจุดเจ็บที่สุด แล้วทาเจล
- วางหัวเครื่องบนจุดนั้นและเริ่มยิงคลื่น
- ความรู้สึก: คล้าย “เคาะเร็วๆ แรงๆ” อาจเจ็บได้ แต่จะคุยกับคุณเพื่อปรับความแรงให้อยู่ระดับ “เจ็บแต่ทนได้” โดยทั่วไปความเจ็บลดลงเล็กน้อยหลัง 1–2 นาที
- ใช้เวลา 5–10 นาที ต่อครั้ง
- หลังทำอาจ ระบมหรือปวดตื้อๆ 1–2 วัน ถือว่าปกติ—พัก-ยืด-หลีกเลี่ยงกิจกรรมกระแทก และ งดน้ำแข็ง/NSAIDs ชั่วคราว
ข้อควรจำ: ESWT ได้ผลดีในอาการปวดเรื้อรังดื้อรักษาเมื่อ คัดกรองถูกคน + ยิงถูกจุด + ให้เวลาฟื้นตัวระหว่างครั้ง และควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ
เอกสารนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาโดยแพทย์/นักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ
อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน
