การบำบัดด้วยคลื่นเสียง (Therapeutic Ultrasound)

Ultrasound Therapy คือการส่ง คลื่นเสียงความถี่สูง (สูงกว่าที่หูมนุษย์ได้ยิน) ผ่านเจลลงสู่เนื้อเยื่อเพื่อจุดประสงค์ในการ บำบัด ไม่ใช่การตรวจภาพอัลตราซาวนด์ของคุณแม่ตั้งครรภ์

ให้นึกภาพว่าเป็น “การนวดระดับเซลล์ (Micromassage)” หัวเครื่องจะสร้างแรงสั่นจิ๋วๆ ส่งลงไปยังกล้ามเนื้อ–เอ็นลึกๆ เกิดผลหลัก 2 แบบ:

1. Thermal Effect (โหมดร้อน/Continuous): สร้างความร้อนลึก → กล้ามเนื้อคลาย ลดปวด เพิ่มความยืดหยุ่นของคอลลาเจน
2. Non-thermal Effect (โหมดเป็นจังหวะ/Pulsed): ไม่ร้อนชัด แต่กระตุ้นการซ่อมแซม ลดบวม ลดการอักเสบ เหมาะกับการบาดเจ็บระยะต้น

 

1) หลักการทำงานและกลไก (Principles & Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

• Physics & Modality: ความถี่รักษาทั่วไป 0.75–3.3 MHz (นิยม 1 MHz และ 3 MHz); เกิดจาก Piezoelectric effect ในทรานสดิวเซอร์
• Thermal Effects (Continuous, 100% DC): การดูดซับพลังงานเสียงทำให้โมเลกุลสั่น → เพิ่มอัตราเมตาบอลิซึม, ขยายหลอดเลือด, เพิ่ม extensibility ของคอลลาเจน, ลดปวด/ลดเกร็งกล้ามเนื้อ
• Non-thermal Effects (Pulsed, เช่น 20–50% DC): ผลเชิงกลล้วนๆ
  • Stable cavitation และ acoustic microstreaming → เพิ่มการซึมผ่านเยื่อหุ้มเซลล์, กระตุ้น mast cell/macrophage, ส่งเสริม tissue repair, ลดบวม
• กายวิภาคความลึก (โดยสังเขป):
  • 3 MHz: เนื้อเยื่อตื้น ~1–2 ซม.
  • 1 MHz: เนื้อเยื่อลึกได้ถึง ~5 ซม.

 

หมายเหตุเชิงเทคนิค: ให้พิจารณา ERA และ BNR ของหัวตรวจ (ควรใช้ BNR ต่ำเพื่อความสม่ำเสมอของพลังงาน)

 

สำหรับผู้ป่วย (ฉบับเข้าใจง่าย)

• โหมดร้อน: คล้ายแผ่นประคบร้อนที่ลงลึกกว่า—ช่วยให้ส่วนที่ตึงแข็ง นิ่มและสบาย
• โหมดรักษา: ไม่ค่อยอุ่น แต่ช่วย ปลุกการซ่อมแซม ของเนื้อเยื่อในช่วงบาดเจ็บใหม่ๆ
• ความรู้สึกระหว่างทำ: อาจอุ่นเล็กน้อยหรือแทบไม่รู้สึกเลย (ถือว่าปกติ)

 

2) ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications & Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

ข้อบ่งชี้

• Soft tissue shortening: ข้อไหล่ติด, แคปซูลตึง, พังผืด
• Subacute/Chronic inflammation: Tendinitis/Tendinopathy, Bursitis
• Pain control: จุดกดเจ็บ (trigger points), muscle spasm, neuroma
• Acute soft tissue injury (โหมด Pulsed): ข้อเท้าแพลง, กล้ามเนื้อฉีกระดับเล็ก–กลาง
• Wound healing: แผลกดทับ/แผลเบาหวาน (เลือกพารามิเตอร์เฉพาะ)
• Fracture healing: LIPUS (อุปกรณ์เฉพาะทาง)

 

ข้อห้ามใช้

• มะเร็ง บริเวณรักษา
• ตั้งครรภ์: หลีกเลี่ยงช่องท้อง/เชิงกราน/หลังส่วนล่าง
• CNS tissue เปิดเผย: หลัง laminectomy (ไม่มีส่วนกระดูกปกคลุมไขสันหลัง)
• Joint cement / plastic components: ดูดซับความร้อนสูง
• ใกล้ pacemaker/อุปกรณ์ฝังตัว: หลีกเลี่ยงบริเวณใกล้เคียง
• Thrombophlebitis/DVT
• อวัยวะสำคัญ: ดวงตา/อวัยวะสืบพันธุ์
• พื้นที่ รับความรู้สึก/ไหลเวียนบกพร่องรุนแรง

 

สำหรับผู้ป่วย

เหมาะกับใคร

• ข้อไหล่ติด/นิ้วล็อก, เอ็นอักเสบเรื้อรัง (ข้อศอก/เอ็นร้อยหวาย), กีฬาแพลง/ตึง, แผลเรื้อรังบางชนิด

 

ใครควรหลีกเลี่ยง (โปรดบอกนักบำบัด)

• ตั้งครรภ์, เป็นมะเร็ง, ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ, มีข้อเทียมหรือโลหะในบริเวณรักษา, เคยมีลิ่มเลือดดำอุดตัน, ผิวหนังชา

 

3) แนวทางการรักษาและการตั้งค่า (Application & Parameters)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

Screening: คัดกรองข้อห้าม/ความเสี่ยงครบถ้วน

 

เลือกพารามิเตอร์หลัก

1. • Frequency: 3 MHz (ตื้น 1–2 ซม.) / 1 MHz (ลึก ~5 ซม.)
   • Duty cycle:
     • 100% (Continuous) เมื่อมุ่งหวัง thermal
     • 10–50% (Pulsed) เมื่อมุ่งหวัง non-thermal/ซ่อมแซม
   • Intensity (W/cm²) โดยคร่าว:
     • โหมด Pulsed ระยะเฉียบพลัน: ~0.5–1.0
     • โหมด Continuous ระยะเรื้อรัง/เตรียมยืด: ~1.0–2.0
   • Duration: ปกติ 5–10 นาที ต่อพื้นที่ ≈ 2× ขนาดหัวตรวจ
   • เป้าหมายการเพิ่มอุณหภูมิ (thermal dosing คร่าวๆ):
     • +1 °C: ระยะกึ่งเฉียบพลัน/ปวดเล็กน้อย
     • +2 °C: ลดปวด/ลดเกร็ง
     • +3–4 °C: เพิ่ม extensibility ของคอลลาเจน (ให้ตามด้วย stretch/mobilization ภายใน ~3–5 นาที)

 

เทคนิคการทำ

1. • ใช้เจลให้เพียงพอ (คลื่นเสียงผ่านอากาศไม่ได้)
   • เคลื่อนหัวตรวจช้าๆ ต่อเนื่อง (วงกลมหรือเส้นตรง) เพื่อลด standing waves และ hot spots โดยเฉพาะใกล้ เยื่อหุ้มกระดูก
   • Contact สม่ำเสมอ/แรงกดพอเหมาะ; ผิวขรุขระใช้อ่างน้ำ/ถุงน้ำ (water immersion/bladder) ได้
   • พิจารณา phonophoresis (ส่งเสริมการซึมผ่านยาบางชนิดเฉพาะข้อบ่งใช้)

 

ความปลอดภัย/การติดตาม

• • เฝ้าฟัง feedback ผู้ป่วยตลอด—หยุด/ปรับลดทันที หากร้อนจี๊ด/ปวดคล้ายเข็มแทง
  • ตรวจผิวหลังทำ และให้ทำ stretch/mobilization/ฝึกการเคลื่อนไหว ตามเป้าหมายทันทีเมื่อใช้โหมดร้อน

 

สำหรับผู้ป่วย (ขั้นตอนมาตรฐาน)

• จัดท่าให้สบาย เปิดผิวบริเวณรักษา → ทาเจลเย็นบางๆ → หัวเครื่องโลหะจะ วนช้าๆ บนผิว
• คุณอาจรู้สึก อุ่นเล็กน้อย หรือแทบไม่รู้สึก (โหมดรักษา)
• หน้าที่ของคุณ: ผ่อนคลาย และบอกทันทีหาก ร้อนจัด/จี๊ดเป็นจุด
• ระยะเวลาทำโดยทั่วไป 5–10 นาที แล้วเช็ดเจลออก

 

ข้อควรจำ

• อัลตราซาวนด์มีประโยชน์มากเมื่อ เลือกพารามิเตอร์ถูกต้อง + เทคนิคเหมาะสม + ผสานกับการยืด/ออกกำลังกาย/ฝึกการใช้งานจริง (task-specific)
• ความปลอดภัยขึ้นกับการคัดกรองข้อห้ามและการสื่อสารกับผู้ป่วยระหว่างทำทุกครั้ง

 

ข้อความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์/นักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน