เครื่องสั่นระบายเสมหะ (Airway Clearance Devices)

เครื่องสั่นระบายเสมหะ (Airway Clearance Devices) คือกลุ่มอุปกรณ์ที่ช่วย “เขย่า/สั่น” เสมหะเหนียวที่เกาะผนังหลอดลมให้หลุด แล้วเคลื่อนจากหลอดลมส่วนปลายมาสู่ส่วนกลาง เพื่อให้ผู้ป่วย ไอ ขับออกได้ง่ายขึ้น

 

ทำงานหลัก 2 แบบ:

1. เสื้อกั๊กสั่นปอด (HFCWO: The Vest): เสื้อกั๊กต่อกับเครื่องปั๊มลม ทำให้เสื้อพอง–ยุบความถี่สูง สร้างแรงสั่นทั่วทรวงอก เหมือนมีคนเคาะปอดนับพันครั้งอย่างรวดเร็ว
2. อุปกรณ์เป่าลม (OPEP: Flutter/Acapella/Aerobika): ผู้ป่วยเป่าลมผ่านอุปกรณ์ เกิดทั้ง “แรงต้าน” และ “แรงสั่นสะเทือน” ส่งย้อนเข้าหลอดลม ช่วยเปิดทางเดินหายใจและเขย่าเสมหะพร้อมกัน

 

เป้าหมายสูงสุด: ทำให้การไอมีประสิทธิภาพ ลดเสมหะคั่ง ป้องกันติดเชื้อ และหายใจโล่งขึ้น

 

1. หลักการทำงานและกลไก (Principles and Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

• พยาธิสรีรวิทยา: ผู้ป่วยมี impaired mucociliary clearance และ/หรือ ineffective cough, เกิด secretion retention → airway obstruction, atelectasis, infection
• HFCWO (The Vest)
  • Mechanism: แรงดันอากาศความถี่ 5–20 Hz → แรงเฉือนแบบสั่น (oscillatory shear) ลดความหนืดเสมหะ (thixotropy), สร้าง transient airflows ผลักเสมหะจาก peripheral → central
• OPEP (Flutter/Acapella/Aerobika)
  • PEP: หายใจออกผ่านแรงต้าน → airway splinting, เปิดทาง collateral ventilation หลังเสมหะที่อุดกั้น
  • Oscillation: กลไกภายในสั่นเมื่อมีลมผ่าน → ส่งแรงสั่นย้อนเข้าหลอดลม เขย่าเสมหะให้หลุดผนัง

 

สำหรับผู้ป่วย:

• เสื้อกั๊กสั่นปอด: เหมือน “เคาะขวดซอส” เร็วๆ ทั่วปอด → เสมหะหลุดและไหลมารวมตรงกลาง
• อุปกรณ์เป่าลม: เหมือน “เปิดฝาขวดแล้วเป่าลมเข้าไป”
  1. แรงต้านช่วย “ถ่าง” ท่อลมไม่ให้แฟบ
  2. แรงสั่นช่วย “เขย่า” เสมหะให้หลุด
• สำคัญ: หลังใช้เครื่อง ต้อง ไอ/ฮัฟ (Huffing) เพื่อนำเสมหะออก

 

2. ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications and Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

ข้อบ่งชี้

• Cystic Fibrosis (CF) – หลักฐานมากที่สุด
• Bronchiectasis
• COPD (โดยเฉพาะ chronic bronchitis)
• Neuromuscular diseases: ALS, MD, SMA, SCI
• Post-operative atelectasis

 

ข้อห้ามใช้ (พิจารณาตามรายกรณี)

• HFCWO: Unstable chest wall (ซี่โครงหัก/sternotomy ยังไม่หาย), active hemoptysis ที่ควบคุมไม่ได้, ↑ICP
• OPEP: Pneumothorax ที่ยังไม่ได้รักษา, ทนภาระงานหายใจเพิ่มขึ้นไม่ได้, ICP > 20 mmHg, hemodynamic instability

 

สำหรับผู้ป่วย:

เหมาะกับใคร

• เสมหะมาก เหนียว ไอออกยาก
• โรคปอดเรื้อรัง (เช่น หลอดลมพอง)
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง ไอไม่มีกำลัง
• หลังผ่าตัด นอนนาน มีเสมหะคั่ง

 

อาจไม่เหมาะ

• เพิ่งซี่โครงหัก/ผ่าตัดทรวงอก
• ไอเป็นเลือด
• ไม่สามารถทำตามคำแนะนำการใช้อุปกรณ์ได้

 

3. แนวทางการรักษาและการใช้งาน (Application Guidelines)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

1. Assessment: ฟังปอด, ประเมินปริมาณ/ลักษณะเสมหะ, ประสิทธิภาพการไอ, SpO₂
2. Timing: ทำก่อนอาหาร หรือหลังอาหาร ≥ 1 ชม.
   • พ่น bronchodilator/mucolytic 15–20 นาที ก่อนเริ่ม ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ
3. Protocol
   • HFCWO (The Vest):
     • เลือกขนาดเสื้อพอดี ตั้ง Frequency 5–20 Hz และ Pressure เริ่มต่ำ
     • Duration: 20–30 นาที/ครั้ง แบ่งพักทุก 5–10 นาทีเพื่อ Huffing/Cough
     • Frequency: ปกติ 1–2 ครั้ง/วัน; ช่วงติดเชื้อ 3–4 ครั้ง/วัน
   • OPEP (Flutter/Acapella):
     • นั่งหลังตรง หายใจเข้าลึกปานกลาง กลั้น 2–3 วินาที
     • อมหัวเป่าให้สนิท หายใจออกผ่านอุปกรณ์ ยาว ต่อเนื่อง กำลังพอควร
     • ทำ 10–15 ครั้ง/รอบ → จากนั้น Huffing 2–3 ครั้ง
     • รวม 2–4 รอบ/ครั้ง, วันละ 2–4 ครั้ง

 

สำหรับผู้ป่วย:

• วิธีใช้เสื้อกั๊ก (The Vest)
  1. สวมเสื้อให้กระชับ นั่งสบาย ต่อสายลม
  2. เครื่องจะทำให้เสื้อพอง–สั่นเร็วทั่วอก หายใจตามปกติ
  3. เมื่อเครื่องหยุดพัก ให้ ไอ/ฮัฟ เอาเสมหะออก

 

• วิธีใช้ OPEP (Acapella/Flutter)
  1. นั่งตัวตรง หายใจเข้าลึกปานกลาง กลั้นสั้นๆ
  2. อมอุปกรณ์ให้สนิท
  3. เป่าลมออก ยาวและสม่ำเสมอ ให้รู้สึกแรงสั่นในอก
  4. ทำ 10–15 ครั้ง แล้ว ไอแรง/ฮัฟ 2–3 ครั้ง

 

• ทิปส์: ดื่มน้ำเพียงพอ ช่วยลดความเหนียวของเสมหะ ทำให้ระบายได้ดีขึ้น

 

ข้อควรจำ: อุปกรณ์เหล่านี้เป็น “ตัวช่วย” ให้การไอมีประสิทธิภาพ ไม่ใช่เครื่องกำจัดเสมหะโดยตรง ผลลัพธ์ขึ้นกับการ ไอ/ฮัฟ เพื่อนำเสมหะที่ถูกเขย่าให้หลุดแล้ว ออกจากร่างกาย ให้ได้

 

ข้อความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์, พยาบาล, หรือนักกายภาพบำบัดได้

 

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน