การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy)

การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy) ไม่ใช่คลื่นต่อเนื่องเหมือนอัลตราซาวนด์ แต่เป็น “คลื่นพลังงานเสียงที่สั้น เร็ว และแรง” ยิงเป็นชุดๆ เข้าสู่บริเวณที่บาดเจ็บเรื้อรัง เพื่อ รีสตาร์ทกระบวนการซ่อมแซม ของร่างกาย

• นึกภาพว่าแผลเรื้อรัง “หลับ/ติดขัด” อยู่ ESWT คือ ปุ่มรีเซ็ต ปลุกให้ร่างกายกลับมาซ่อมแซมใหม่ โดย สร้าง microtrauma ที่ควบคุมได้ เพื่อ
  1. สลายเนื้อเยื่อผิดปกติ/หินปูน และ
  2. กระตุ้นหลอดเลือดใหม่ + growth factors
• ไม่ใช่การบำบัดที่รู้สึกสบายแบบนวด แต่เป็นการรักษา เข้มข้น ตรงจุด ใช้เวลาสั้น เหมาะกับอาการปวดเรื้อรังดื้อต่อวิธีอื่น

 

1) หลักการทำงานและกลไก (Principles and Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

• Physics & Modality: คลื่นเสียงที่มี pressure rise สูงและรวดเร็ว ตามด้วยช่วงแรงดันลบสั้นๆ (short duration)
• Types of Shockwave
  • Focused (FSWT): แหล่งกำเนิด electrohydraulic/electromagnetic/piezoelectric → โฟกัสพลังงานเป็นจุดลึก ความแม่นยำสูง เหมาะพยาธิสภาพลึก/เฉพาะจุด
  • Radial (RSWT): ระบบลมยิง projectile กระแทก applicator → พลังงาน กระจายรัศมี, หนาแน่นสูงสุดที่ผิว ลดลงตามความลึก เหมาะพยาธิสภาพตื้น/พื้นที่กว้าง
• Biological Mechanotransduction
  • Catabolic: สลาย fibrotic tissue และ calcific deposits
  • Anabolic/Repair: Neovascularization (VEGF, eNOS), growth factors (เช่น PCNA), modulation of inflammation (จากเรื้อรัง → ซ่อมแซม), analgesia (ทำลายปลายประสาทไม่หุ้มไมอีลิน + gate control)

 

สำหรับผู้ป่วย (ฉบับเข้าใจง่าย)

• คลื่นกระแทกคือ “เสียงปลุก” ให้ร่างกาย กลับมาซ่อม บริเวณที่ปวดเรื้อรัง
• ภายในร่างกาย: สลายพังผืด/หินปูน + ดึงเลือดและเซลล์ซ่อมแซมกลับมา → ลดปวดระยะยาว

 

2) ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications and Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

ข้อบ่งชี้ (เหมาะกับ chronic tendinopathies ที่ดื้อรักษา):

• Plantar fasciitis (มี/ไม่มี heel spur)
• Lateral epicondylitis (Tennis elbow)
• Calcific tendinitis ของไหล่
• Achilles / Patellar tendinopathy (Jumper’s knee)
• Greater trochanteric pain syndrome (GTPS)
• Myofascial trigger points
• Delayed union / Non-union ของกระดูก (มักใช้ FSWT)

 

ข้อห้ามใช้ (พิจารณาอย่างเข้มงวด):

• Coagulation disorders หรือใช้ anticoagulants (เช่น warfarin)
• Malignancy บริเวณรักษา
• Pregnancy: หลีกเลี่ยงบริเวณลำตัว
• Acute infection ที่บริเวณรักษา
• บริเวณเหนือ ปอด, หลอดเลือด/เส้นประสาทขนาดใหญ่, epiphyseal plates ในเด็ก
• ใกล้ pacemaker/อุปกรณ์ฝังตัว

 

สำหรับผู้ป่วย

เหมาะกับใคร

• รองช้ำ/เจ็บส้นเท้าเรื้อรัง, Tennis elbow, เอ็นร้อยหวายเรื้อรัง, ปวดไหล่จากหินปูนเอ็นไหล่

 

ใครควรหลีกเลี่ยง

• กินยาละลาย/ต้านการแข็งตัวของเลือด, เป็นมะเร็ง, ตั้งครรภ์, มีการติดเชื้อที่ผิวบริเวณจะรักษา

 

3) แนวทางการรักษาและการใช้งาน (Application Guidelines)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

1. Assessment & Targeting: ยืนยันการวินิจฉัย + คัดกรองข้อห้าม → คลำจุดกดเจ็บที่สุด (PMT) เป็นเป้าหมาย
2. Application: ทาเจลเพียงพอ วางหัวตั้งฉากกับผิว อาจเคลื่อนหัวเล็กน้อยรอบจุดเป้าหมาย
3. Parameters (ตัวอย่าง RSWT ทั่วไป):
   • Pressure: 1.5–4.0 bar (ตามการทนของผู้ป่วย)
   • Frequency: 8–15 Hz
   • Shocks: 2,000–3,000 ครั้ง/บริเวณ
4. Protocol:
   • ครั้งละ 5–10 นาที
   • ทุก 5–7 วัน (สัปดาห์ละ 1 ครั้ง) เพื่อให้เกิดและดำเนินการซ่อมแซม
   • รวม 3–5 ครั้ง โดยติดตามผลเชิงหน้าที่และอาการ
5. Post-treatment advice:
   • เลี่ยงกิจกรรมกระแทก/หนัก 48 ชม.
   • หลีกเลี่ยงน้ำแข็งและ NSAIDs ช่วงแรก เพื่อไม่ขัดการอักเสบเชิงซ่อมที่ตั้งใจให้เกิด

 

ผลข้างเคียงที่พบได้ (โดยมากชั่วคราว): ปวดระบมหรือกดเจ็บเพิ่ม, แดง/ช้ำ/จ้ำเลือด, ผิวระคาย, ชาเล็กน้อย → มักดีขึ้นภายใน 24–72 ชม.

สำหรับผู้ป่วย (ลำดับขั้นตอน)

1. นักกายภาพจะกดหาจุดเจ็บที่สุด แล้วทาเจล
2. วางหัวเครื่องบนจุดนั้นและเริ่มยิงคลื่น
3. ความรู้สึก: คล้าย “เคาะเร็วๆ แรงๆ” อาจเจ็บได้ แต่จะคุยกับคุณเพื่อปรับความแรงให้อยู่ระดับ “เจ็บแต่ทนได้” โดยทั่วไปความเจ็บลดลงเล็กน้อยหลัง 1–2 นาที
4. ใช้เวลา 5–10 นาที ต่อครั้ง
5. หลังทำอาจ ระบมหรือปวดตื้อๆ 1–2 วัน ถือว่าปกติ—พัก-ยืด-หลีกเลี่ยงกิจกรรมกระแทก และ งดน้ำแข็ง/NSAIDs ชั่วคราว

 

ข้อควรจำ: ESWT ได้ผลดีในอาการปวดเรื้อรังดื้อรักษาเมื่อ คัดกรองถูกคน + ยิงถูกจุด + ให้เวลาฟื้นตัวระหว่างครั้ง และควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ

 

เอกสารนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาโดยแพทย์/นักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ

 

 

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน