การบำบัดด้วยคลื่นสั่นสะเทือน (Vibration Therapy)

การบำบัดด้วยคลื่นสั่นสะเทือน คือการใช้แรงสั่นเชิงกล (ไม่ใช่คลื่นเสียงหรือไฟฟ้า) ส่งผ่านเข้าสู่ร่างกายเพื่อกระตุ้นให้กล้ามเนื้อเกิดการหดตัวและคลายตัวอย่างรวดเร็วมากโดยอัตโนมัติ

• WBV: ยืน/นั่งบนแท่นสั่น ร่างกายต้องทรงตัวตลอดเวลา → เปรียบเหมือน “ออกกำลังกายเร่งรัด”
• LVT: เครื่องมือสั่นเฉพาะจุดคล้าย “เครื่องนวดความถี่สูง” → คลายกล้ามเนื้อที่ตึง ลดปวดเฉพาะที่

 

1. หลักการทำงานและกลไก (Principles & Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

• WBV: กระตุ้น Muscle spindles → Tonic Vibration Reflex (TVR) เพิ่ม workload ระบบประสาท-กล้ามเนื้อ คล้ายฝึกแรงต้าน
• LVT: Gate control ลดปวด + เพิ่มเลือดเลี้ยงเฉพาะที่ + ลด hyperactivity ของ motor neurons
• ผลทางสรีรวิทยา: เพิ่ม motor unit recruitment/strength/power/balance; เพิ่มการไหลเวียนเลือด/น้ำเหลือง; อาจเพิ่ม GH/Testosterone และลด Cortisol; โหลดกลช่วยเกื้อหนุน BMD

 

สำหรับผู้ป่วย:

• WBV: สั่น ~30–50 ครั้ง/วินาที เหมือนทำสควอตเร็วๆ แต่ใช้แรงน้อยกว่า
• LVT: นวดสั่นลึกและเร็ว ลดปวด คลายก้อนตึง

 

2. ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications & Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

ข้อบ่งชี้:

• เสริมกล้ามเนื้อ, balance/proprioception (ผู้สูงอายุ), DOMS/fibromyalgia/chronic LBP, ลดเกร็ง (stroke/CP), เพิ่มการไหลเวียน, เสริม osteoporosis program, เพิ่ม ROM ร่วมยืด

 

ข้อห้ามใช้:

• ตั้งครรภ์, DVT, โรคหัวใจรุนแรง, หลังผ่าตัดใหม่/แผลยังไม่หาย, ข้อเทียมใหม่, นิ่วไต/ถุงน้ำดี, หมอนรองฯ เฉียบพลัน, มะเร็ง, acute diabetic retinopathy, pacemaker/อุปกรณ์ฝัง

 

สำหรับผู้ป่วย:

เหมาะกับใคร:

• ผู้สูงอายุเพิ่มกำลัง/ทรงตัว, ปวดกล้ามเรื้อรัง/ตึงง่าย, เลือดปลายมือเท้าไหลเวียนไม่ดี, นักกีฬาฟื้นตัว

 

หลีกเลี่ยงหาก:

• ตั้งครรภ์, เคยลิ่มเลือด, ผ่าตัดใหม่, มีข้อเทียม, โรคหัวใจรุนแรง/มะเร็ง/มีนิ่ว

 

3. แนวทางการรักษาและการใช้งาน (Application Guidelines)

สำหรับแพทย์และพยาบาล:

1. คัดกรองข้อห้ามใช้
2. เลือก WBV/LVT ตามเป้าหมาย
3. WBV Parameters
   • Frequency: <20 Hz (ทรงตัว/ผ่อนคลาย), 20–50 Hz (เสริมกำลัง)
   • Amplitude: สูงขึ้น = ภาระมากขึ้น
   • Duration: เริ่ม 1–5 นาที → เพิ่มถึง 10–15 นาที
4. เทคนิค:
   • WBV: ย่อเข่าเล็กน้อย (static squat) ลดแรงสั่นขึ้นศีรษะ; เพิ่ม dynamic drills ได้
   • LVT: แตะที่ muscle belly, คงที่/เลื่อนช้าๆ, 5–10 นาที/บริเวณ

 

สำหรับผู้ป่วย:

• WBV: ถอดรองเท้า → ยืนบนแท่น → ย่อเข่าเล็กน้อย → ทรงตัว 5–15 นาที
• LVT: วางหัวเครื่องบนกล้ามเนื้อที่ปวด/ตึง → กด/วนช้าๆ → รู้สึกสั่นลึก ช่วยคลายตัว

 

ข้อควรจำ: ถึงจะดูง่าย แต่มีข้อห้ามใช้หลายข้อ ควรทำภายใต้การดูแลของแพทย์/นักกายภาพบำบัด

 

บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำหรือการวินิจฉัยจากผู้เชี่ยวชาญ

 

 

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน

การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy)

การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (Shockwave Therapy) ไม่ใช่คลื่นต่อเนื่องเหมือนอัลตราซาวนด์ แต่เป็น “คลื่นพลังงานเสียงที่สั้น เร็ว และแรง” ยิงเป็นชุดๆ เข้าสู่บริเวณที่บาดเจ็บเรื้อรัง เพื่อ รีสตาร์ทกระบวนการซ่อมแซม ของร่างกาย

• นึกภาพว่าแผลเรื้อรัง “หลับ/ติดขัด” อยู่ ESWT คือ ปุ่มรีเซ็ต ปลุกให้ร่างกายกลับมาซ่อมแซมใหม่ โดย สร้าง microtrauma ที่ควบคุมได้ เพื่อ
  1. สลายเนื้อเยื่อผิดปกติ/หินปูน และ
  2. กระตุ้นหลอดเลือดใหม่ + growth factors
• ไม่ใช่การบำบัดที่รู้สึกสบายแบบนวด แต่เป็นการรักษา เข้มข้น ตรงจุด ใช้เวลาสั้น เหมาะกับอาการปวดเรื้อรังดื้อต่อวิธีอื่น

 

1) หลักการทำงานและกลไก (Principles and Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

• Physics & Modality: คลื่นเสียงที่มี pressure rise สูงและรวดเร็ว ตามด้วยช่วงแรงดันลบสั้นๆ (short duration)
• Types of Shockwave
  • Focused (FSWT): แหล่งกำเนิด electrohydraulic/electromagnetic/piezoelectric → โฟกัสพลังงานเป็นจุดลึก ความแม่นยำสูง เหมาะพยาธิสภาพลึก/เฉพาะจุด
  • Radial (RSWT): ระบบลมยิง projectile กระแทก applicator → พลังงาน กระจายรัศมี, หนาแน่นสูงสุดที่ผิว ลดลงตามความลึก เหมาะพยาธิสภาพตื้น/พื้นที่กว้าง
• Biological Mechanotransduction
  • Catabolic: สลาย fibrotic tissue และ calcific deposits
  • Anabolic/Repair: Neovascularization (VEGF, eNOS), growth factors (เช่น PCNA), modulation of inflammation (จากเรื้อรัง → ซ่อมแซม), analgesia (ทำลายปลายประสาทไม่หุ้มไมอีลิน + gate control)

 

สำหรับผู้ป่วย (ฉบับเข้าใจง่าย)

• คลื่นกระแทกคือ “เสียงปลุก” ให้ร่างกาย กลับมาซ่อม บริเวณที่ปวดเรื้อรัง
• ภายในร่างกาย: สลายพังผืด/หินปูน + ดึงเลือดและเซลล์ซ่อมแซมกลับมา → ลดปวดระยะยาว

 

2) ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications and Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

ข้อบ่งชี้ (เหมาะกับ chronic tendinopathies ที่ดื้อรักษา):

• Plantar fasciitis (มี/ไม่มี heel spur)
• Lateral epicondylitis (Tennis elbow)
• Calcific tendinitis ของไหล่
• Achilles / Patellar tendinopathy (Jumper’s knee)
• Greater trochanteric pain syndrome (GTPS)
• Myofascial trigger points
• Delayed union / Non-union ของกระดูก (มักใช้ FSWT)

 

ข้อห้ามใช้ (พิจารณาอย่างเข้มงวด):

• Coagulation disorders หรือใช้ anticoagulants (เช่น warfarin)
• Malignancy บริเวณรักษา
• Pregnancy: หลีกเลี่ยงบริเวณลำตัว
• Acute infection ที่บริเวณรักษา
• บริเวณเหนือ ปอด, หลอดเลือด/เส้นประสาทขนาดใหญ่, epiphyseal plates ในเด็ก
• ใกล้ pacemaker/อุปกรณ์ฝังตัว

 

สำหรับผู้ป่วย

เหมาะกับใคร

• รองช้ำ/เจ็บส้นเท้าเรื้อรัง, Tennis elbow, เอ็นร้อยหวายเรื้อรัง, ปวดไหล่จากหินปูนเอ็นไหล่

 

ใครควรหลีกเลี่ยง

• กินยาละลาย/ต้านการแข็งตัวของเลือด, เป็นมะเร็ง, ตั้งครรภ์, มีการติดเชื้อที่ผิวบริเวณจะรักษา

 

3) แนวทางการรักษาและการใช้งาน (Application Guidelines)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

1. Assessment & Targeting: ยืนยันการวินิจฉัย + คัดกรองข้อห้าม → คลำจุดกดเจ็บที่สุด (PMT) เป็นเป้าหมาย
2. Application: ทาเจลเพียงพอ วางหัวตั้งฉากกับผิว อาจเคลื่อนหัวเล็กน้อยรอบจุดเป้าหมาย
3. Parameters (ตัวอย่าง RSWT ทั่วไป):
   • Pressure: 1.5–4.0 bar (ตามการทนของผู้ป่วย)
   • Frequency: 8–15 Hz
   • Shocks: 2,000–3,000 ครั้ง/บริเวณ
4. Protocol:
   • ครั้งละ 5–10 นาที
   • ทุก 5–7 วัน (สัปดาห์ละ 1 ครั้ง) เพื่อให้เกิดและดำเนินการซ่อมแซม
   • รวม 3–5 ครั้ง โดยติดตามผลเชิงหน้าที่และอาการ
5. Post-treatment advice:
   • เลี่ยงกิจกรรมกระแทก/หนัก 48 ชม.
   • หลีกเลี่ยงน้ำแข็งและ NSAIDs ช่วงแรก เพื่อไม่ขัดการอักเสบเชิงซ่อมที่ตั้งใจให้เกิด

 

ผลข้างเคียงที่พบได้ (โดยมากชั่วคราว): ปวดระบมหรือกดเจ็บเพิ่ม, แดง/ช้ำ/จ้ำเลือด, ผิวระคาย, ชาเล็กน้อย → มักดีขึ้นภายใน 24–72 ชม.

สำหรับผู้ป่วย (ลำดับขั้นตอน)

1. นักกายภาพจะกดหาจุดเจ็บที่สุด แล้วทาเจล
2. วางหัวเครื่องบนจุดนั้นและเริ่มยิงคลื่น
3. ความรู้สึก: คล้าย “เคาะเร็วๆ แรงๆ” อาจเจ็บได้ แต่จะคุยกับคุณเพื่อปรับความแรงให้อยู่ระดับ “เจ็บแต่ทนได้” โดยทั่วไปความเจ็บลดลงเล็กน้อยหลัง 1–2 นาที
4. ใช้เวลา 5–10 นาที ต่อครั้ง
5. หลังทำอาจ ระบมหรือปวดตื้อๆ 1–2 วัน ถือว่าปกติ—พัก-ยืด-หลีกเลี่ยงกิจกรรมกระแทก และ งดน้ำแข็ง/NSAIDs ชั่วคราว

 

ข้อควรจำ: ESWT ได้ผลดีในอาการปวดเรื้อรังดื้อรักษาเมื่อ คัดกรองถูกคน + ยิงถูกจุด + ให้เวลาฟื้นตัวระหว่างครั้ง และควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ

 

เอกสารนี้ให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาโดยแพทย์/นักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ

 

 

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน

การบำบัดด้วยคลื่นเสียง (Therapeutic Ultrasound)

Ultrasound Therapy คือการส่ง คลื่นเสียงความถี่สูง (สูงกว่าที่หูมนุษย์ได้ยิน) ผ่านเจลลงสู่เนื้อเยื่อเพื่อจุดประสงค์ในการ บำบัด ไม่ใช่การตรวจภาพอัลตราซาวนด์ของคุณแม่ตั้งครรภ์

ให้นึกภาพว่าเป็น “การนวดระดับเซลล์ (Micromassage)” หัวเครื่องจะสร้างแรงสั่นจิ๋วๆ ส่งลงไปยังกล้ามเนื้อ–เอ็นลึกๆ เกิดผลหลัก 2 แบบ:

1. Thermal Effect (โหมดร้อน/Continuous): สร้างความร้อนลึก → กล้ามเนื้อคลาย ลดปวด เพิ่มความยืดหยุ่นของคอลลาเจน
2. Non-thermal Effect (โหมดเป็นจังหวะ/Pulsed): ไม่ร้อนชัด แต่กระตุ้นการซ่อมแซม ลดบวม ลดการอักเสบ เหมาะกับการบาดเจ็บระยะต้น

 

1) หลักการทำงานและกลไก (Principles & Mechanism)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

• Physics & Modality: ความถี่รักษาทั่วไป 0.75–3.3 MHz (นิยม 1 MHz และ 3 MHz); เกิดจาก Piezoelectric effect ในทรานสดิวเซอร์
• Thermal Effects (Continuous, 100% DC): การดูดซับพลังงานเสียงทำให้โมเลกุลสั่น → เพิ่มอัตราเมตาบอลิซึม, ขยายหลอดเลือด, เพิ่ม extensibility ของคอลลาเจน, ลดปวด/ลดเกร็งกล้ามเนื้อ
• Non-thermal Effects (Pulsed, เช่น 20–50% DC): ผลเชิงกลล้วนๆ
  • Stable cavitation และ acoustic microstreaming → เพิ่มการซึมผ่านเยื่อหุ้มเซลล์, กระตุ้น mast cell/macrophage, ส่งเสริม tissue repair, ลดบวม
• กายวิภาคความลึก (โดยสังเขป):
  • 3 MHz: เนื้อเยื่อตื้น ~1–2 ซม.
  • 1 MHz: เนื้อเยื่อลึกได้ถึง ~5 ซม.

 

หมายเหตุเชิงเทคนิค: ให้พิจารณา ERA และ BNR ของหัวตรวจ (ควรใช้ BNR ต่ำเพื่อความสม่ำเสมอของพลังงาน)

 

สำหรับผู้ป่วย (ฉบับเข้าใจง่าย)

• โหมดร้อน: คล้ายแผ่นประคบร้อนที่ลงลึกกว่า—ช่วยให้ส่วนที่ตึงแข็ง นิ่มและสบาย
• โหมดรักษา: ไม่ค่อยอุ่น แต่ช่วย ปลุกการซ่อมแซม ของเนื้อเยื่อในช่วงบาดเจ็บใหม่ๆ
• ความรู้สึกระหว่างทำ: อาจอุ่นเล็กน้อยหรือแทบไม่รู้สึกเลย (ถือว่าปกติ)

 

2) ข้อบ่งชี้และข้อห้ามใช้ (Indications & Contraindications)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

ข้อบ่งชี้

• Soft tissue shortening: ข้อไหล่ติด, แคปซูลตึง, พังผืด
• Subacute/Chronic inflammation: Tendinitis/Tendinopathy, Bursitis
• Pain control: จุดกดเจ็บ (trigger points), muscle spasm, neuroma
• Acute soft tissue injury (โหมด Pulsed): ข้อเท้าแพลง, กล้ามเนื้อฉีกระดับเล็ก–กลาง
• Wound healing: แผลกดทับ/แผลเบาหวาน (เลือกพารามิเตอร์เฉพาะ)
• Fracture healing: LIPUS (อุปกรณ์เฉพาะทาง)

 

ข้อห้ามใช้

• มะเร็ง บริเวณรักษา
• ตั้งครรภ์: หลีกเลี่ยงช่องท้อง/เชิงกราน/หลังส่วนล่าง
• CNS tissue เปิดเผย: หลัง laminectomy (ไม่มีส่วนกระดูกปกคลุมไขสันหลัง)
• Joint cement / plastic components: ดูดซับความร้อนสูง
• ใกล้ pacemaker/อุปกรณ์ฝังตัว: หลีกเลี่ยงบริเวณใกล้เคียง
• Thrombophlebitis/DVT
• อวัยวะสำคัญ: ดวงตา/อวัยวะสืบพันธุ์
• พื้นที่ รับความรู้สึก/ไหลเวียนบกพร่องรุนแรง

 

สำหรับผู้ป่วย

เหมาะกับใคร

• ข้อไหล่ติด/นิ้วล็อก, เอ็นอักเสบเรื้อรัง (ข้อศอก/เอ็นร้อยหวาย), กีฬาแพลง/ตึง, แผลเรื้อรังบางชนิด

 

ใครควรหลีกเลี่ยง (โปรดบอกนักบำบัด)

• ตั้งครรภ์, เป็นมะเร็ง, ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ, มีข้อเทียมหรือโลหะในบริเวณรักษา, เคยมีลิ่มเลือดดำอุดตัน, ผิวหนังชา

 

3) แนวทางการรักษาและการตั้งค่า (Application & Parameters)

สำหรับแพทย์และพยาบาล

Screening: คัดกรองข้อห้าม/ความเสี่ยงครบถ้วน

 

เลือกพารามิเตอร์หลัก

1. • Frequency: 3 MHz (ตื้น 1–2 ซม.) / 1 MHz (ลึก ~5 ซม.)
   • Duty cycle:
     • 100% (Continuous) เมื่อมุ่งหวัง thermal
     • 10–50% (Pulsed) เมื่อมุ่งหวัง non-thermal/ซ่อมแซม
   • Intensity (W/cm²) โดยคร่าว:
     • โหมด Pulsed ระยะเฉียบพลัน: ~0.5–1.0
     • โหมด Continuous ระยะเรื้อรัง/เตรียมยืด: ~1.0–2.0
   • Duration: ปกติ 5–10 นาที ต่อพื้นที่ ≈ 2× ขนาดหัวตรวจ
   • เป้าหมายการเพิ่มอุณหภูมิ (thermal dosing คร่าวๆ):
     • +1 °C: ระยะกึ่งเฉียบพลัน/ปวดเล็กน้อย
     • +2 °C: ลดปวด/ลดเกร็ง
     • +3–4 °C: เพิ่ม extensibility ของคอลลาเจน (ให้ตามด้วย stretch/mobilization ภายใน ~3–5 นาที)

 

เทคนิคการทำ

1. • ใช้เจลให้เพียงพอ (คลื่นเสียงผ่านอากาศไม่ได้)
   • เคลื่อนหัวตรวจช้าๆ ต่อเนื่อง (วงกลมหรือเส้นตรง) เพื่อลด standing waves และ hot spots โดยเฉพาะใกล้ เยื่อหุ้มกระดูก
   • Contact สม่ำเสมอ/แรงกดพอเหมาะ; ผิวขรุขระใช้อ่างน้ำ/ถุงน้ำ (water immersion/bladder) ได้
   • พิจารณา phonophoresis (ส่งเสริมการซึมผ่านยาบางชนิดเฉพาะข้อบ่งใช้)

 

ความปลอดภัย/การติดตาม

• • เฝ้าฟัง feedback ผู้ป่วยตลอด—หยุด/ปรับลดทันที หากร้อนจี๊ด/ปวดคล้ายเข็มแทง
  • ตรวจผิวหลังทำ และให้ทำ stretch/mobilization/ฝึกการเคลื่อนไหว ตามเป้าหมายทันทีเมื่อใช้โหมดร้อน

 

สำหรับผู้ป่วย (ขั้นตอนมาตรฐาน)

• จัดท่าให้สบาย เปิดผิวบริเวณรักษา → ทาเจลเย็นบางๆ → หัวเครื่องโลหะจะ วนช้าๆ บนผิว
• คุณอาจรู้สึก อุ่นเล็กน้อย หรือแทบไม่รู้สึก (โหมดรักษา)
• หน้าที่ของคุณ: ผ่อนคลาย และบอกทันทีหาก ร้อนจัด/จี๊ดเป็นจุด
• ระยะเวลาทำโดยทั่วไป 5–10 นาที แล้วเช็ดเจลออก

 

ข้อควรจำ

• อัลตราซาวนด์มีประโยชน์มากเมื่อ เลือกพารามิเตอร์ถูกต้อง + เทคนิคเหมาะสม + ผสานกับการยืด/ออกกำลังกาย/ฝึกการใช้งานจริง (task-specific)
• ความปลอดภัยขึ้นกับการคัดกรองข้อห้ามและการสื่อสารกับผู้ป่วยระหว่างทำทุกครั้ง

 

ข้อความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทางการแพทย์เบื้องต้น ไม่ทดแทนคำแนะนำ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์/นักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ

 

อัปเกรดโรงพยาบาลของคุณด้วยนวัตกรรมเครื่องมือแพทย์ล่าสุด
เพิ่มคุณภาพการรักษา ยกระดับความปลอดภัย และสร้างอนาคตสุขภาพที่ยั่งยืน